Verslag: performance “The Reign of Afropeanism 2.0”

© Kachiri Faes

Roland Gunst en Sibo Kanobana brachten op zondag 18 maart de lecture-performance ‘The Reign of Afropeanism 2.0’ in Mu.ZEE. Beide kunstenaars hebben Vlaams Congolese roots en wonen in België.

“Afropeanism is an attitude that cherishes and values hybridity, intercultural encounters, multilingualism, transnationality and cosmopolitanism. It does so through the prism of African-European relations throughout history and challenges the blackness/whiteness discourse’s ambiguity  that still permeates current perceptions of identity and difference. Afropeanism is an antiracist and anti-essentialist ideology of encounter, knowledge-sharing and prejudice-awareness that bridges the apparently unbridgeable and that points to the common past, present and future of so-called ‘black’ and ‘white’ people, and by extrapolation of the whole human race.” (Sibo Kanobana)

(“Het afropeanisme is een attitude die veel waarde hecht aan hybriditeit, interculturele contacten, meertaligheid, transnationaliteit en kosmopolitisme. Dit doet het via het prisma van de Afrikaans-Europese relaties doorheen de geschiedenis. Het daagt zo ook de ambiguïteit van het zwart/wit discours uit. Afropeanisme is een antiracistische en anti-essentialistische ideologie van  ontmoetingen, delen van kennis en een bewustzijn van vooroordelen waardoor overbrugd wordt wat ogenschijnlijk niet overbrugd kan worden. Op die manier wordt gewezen op het gemeenschappelijke verleden, heden en toekomst van de zogenaamde ‘zwarten’ en ‘blanken’, en bij uitbreiding het volledige menselijke ras.”)

© Kachiri Faes

Roland Gunst heeft een Belgische vader en een Congolese moeder. Hij beleefde zijn kindertijd in Congo en verhuisde op twaalfjarige leeftijd naar België. Door zijn gemengde achtergrond werd hij in die twee landen telkens als een andere persoon aanzien, een blanke in Afrika maar een zwarte in België. Uiteindelijk belandde hij in een identiteitscrisis, deze leverde dan wel weer inspiratie voor zijn werk.

De performance bestaat uit twee delen. In deel één wordt via een tocht door de geschiedenis de aanwezigheid van Afrikanen uit alle lagen van de samenleving in Europa (onder andere in Vlaanderen) op verschillende momenten in de tijd aangetoond. De reeks van figuren die aan bod komen, in hun eigen tijd erg beroemd, zijn nu vaak in de vergetelheid geraakt. Andere figuren genieten nog altijd een internationale faam, maar hun Afrikaanse roots werd verborgen. Deze notabelen staan op hun beurt dan weer symbool voor duizenden anderen die in de anonimiteit leefden. De eeuwenlange Afrikaanse aanwezigheid op het Europese continent lijkt in de doofpot te zijn gestopt. Een belangrijke oorzaak voor de verblanking van de Europese geschiedenis is de introductie van de raciale hiërarchie als dominant referentiekader van het Europese wereldbeeld aan het einde van de negentiende eeuw. Het Europees intercultureel verleden werd verborgen. Afrika is een onlosmakelijke deel van Europa en Vlaanderen. Nadat de nadruk is gelegd op het gemeenschappelijke verleden, wordt in het tweede deel een blik op het heden en de toekomst geworpen. Een heden geconfronteerd met een integratie probleem ondanks de interculturele geschiedenis van Europa. We volgen de mythe van de Congolese prins Lion die, vergezeld van een leger van Congolezen, naar Vlaanderen trekt om er koning te worden van het eerste

© Kachiri Faes

Afropeaanse koninkrijk. Koning LION, de zwarte leeuw van Vlaanderen, zal zoals een nieuwe Leeuw van Vlaanderen, de Vlamingen bevrijden van het integratieprobleem door de invoering van een nieuwe hybride Vlaamse identiteit. Dit omvat de Afropese identiteit geïnspireerd op het Afropeanisme. Samen met zijn leger en volgelingen richt hij 3 paleizen op waar de Vlaamse bevolking (autochtonen en allochtonen) een integratietraject zullen doorlopen om hun Vlaamse identiteit te transformeren naar een Afropese identiteit die diversiteit omarmt. Is deze hybride identiteit de oplossing voor het Vlaamse integratieprobleem?

Feit en fictie stromen vrijelijk door elkaar heen in deze performance, wat het voor het publiek des te boeiender maakt. De aaneenschakeling van rituelen die uitgevoerd worden tijdens de lezing creëren een fascinerend geheel dat tot nadenken stemt.


Wie de performance in Mu.ZEE gemist heeft, krijgt een herkansing op 24/05 in Vooruit in Gent. 

Verslag: workshop met Dominique Lubaki – Over kunst, voetbal en migratie

Een verslag door stagiaire Saar Vandeweghe:

“Net zoals in de rest van de wereld houden Congolese kinderen van voetbal. Als ze geen bal hebben, maken ze die met recyclagemateriaal gewoon zelf. In Congo kent men dit ook wel als ‘artikel 15’ ofte ‘trek je plan’. Dit deed ook Dominique Lubaki, een kunstenaar die al 25 jaar in Oostende woont en van Kinshasa afkomstig is. Hij nam op vrijdag 16 februari de enthousiaste jonge bezoekers van Mu.ZEE en hun ouders mee op sleeptouw en leerde hen hoe zij ook hun eigen voetbal kunnen maken. Met krantenpapier, plastic zakken, oude T-shirts en de kundige begeleiding van Lubaki, kwamen algauw enkele kleurrijke voetballen tevoorschijn die de kinderen meteen konden uittesten. De kunstenaar exposeerde ook een aantal door hem gemaakte voetballen, samengesteld uit de karakteristieke kleuren van een aantal voetbalploegen waaronder vanzelfsprekend die van K.V. Oostende en van de drie grootste voetbalploegen uit Kinshasa. Die spraken natuurlijk erg tot de verbeelding van de deelnemers.

Naast het creatieve en speelse luik enerzijds, was er ook plaats voor enkele kritische noten anderzijds. Lubaki schenkt aanzienlijke aandacht aan de voetballers met een migratieachtergrond die in veel van de Belgische en Europese elftallen spelen. Hij stelt vragen bij de manier waarop we deze Afrikaanse voetbalsterren zo snel accepteren en op een voetstuk plaatsen, terwijl we het vaak moeilijk hebben met de grote, naamloze massa migranten die naar Europa komt. De kunstenaar gaat de problematiek rond migratie niet uit de weg. Hij heeft uit eerste hand ervaren hoe het is om uit een totaal andere cultuur de onze binnen te stappen en kent de uitdagingen die hierbij komen kijken. Banale dingen als de bus nemen op een specifiek uur, voor ons de normaalste zaak van de wereld, vormen een wereld van verschil met Congo waar dit scenario haast ondenkbaar is.

Het verschil tussen de twee culturen bleek echter toch niet zo groot wanneer een van de kinderen verwonderd vroeg ‘of die mensen wel écht uit een ander land kwamen?’.”

 

literatuur tussen collecties uit Kinshasa en Oostende

Enkele boekentips, romans direct en indirect over Kinshasa:

Congo Inc. – Le testament de Bismarck, In Koli Jean Bofane, Actes Sud, 2014

Congolese wiskunde, In Koli Jean Bofane, De Geus, 2011

Généalogie d’une Banalité, Sinzo Aanza, Vents d’ailleurs, 2015

Ngando, Paul Lomami Tchibamba, Présence Africaine, 2000 (1948)

Ah! Mbongo, Paul Lomami Tchibamba, Editions L’Harmattan, 2007 (1949-1978)

 

Mu.ZEE wil méér stemmen horen…


Mu.ZEE wil méér stemmen horen en hoorbaar maken: de stem van wetenschappers, kunstenaars, buurtbewoners, museummedewerkers, mensen uit alle hoeken van de wereld…
Regelmatig post Mu.ZEE op deze blog een fragment uit een boeiend artikel, een interview met een ervaringsdeskundige, een bespreking van een actie. We hopen dat deze posts de lezers inspiratie en voeding geven om te reageren, bedenkingen en ideeën over het onderwerp te delen met andere lezers, een discussie te openen. Mu.ZEE wil zo meerdere vertalingen van één verhaal samenbrengen en de bezoekers uitnodigen om vanuit nieuwe perspectieven te reflecteren over maatschappij en kunst.

Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende

Met de tentoonstelling ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ gaat Mu.ZEE een dialoog aan tussen de eigen collectie Belgische kunst en een privécollectie met werken uit Kinshasa. Acht maanden lang wil het museum een blik werpen op verleden, heden en toekomst. Het wil in gesprek gaan en vragen stellen zonder afgelijnde antwoorden te bieden. Het wil transhistorische en transgeografische verbintenissen maken, niet poneren maar wel uitdagen.

Welk engagement kan of moet een museum voor moderne en hedendaagse kunst aangaan?
Welke evidenties moeten worden betwist en welke standpunten kunnen ingenomen worden?
Mu.ZEE vindt het hoog tijd voor het in vraag stellen van de Westerse dominantie en voor het herdenken van globale verhoudingen. In haar werking, programmatie en collectievorming wil het een weerspiegeling vormen van de samenleving zonder bestaande, vaak verborgen machtsstructuren te reproduceren. Collecties zijn het gevolg van keuzes, gemaakt vanuit een overtuiging en een vertrouwen in bepaalde kunstenaars, steeds in dialoog met uiteenlopende factoren. Het is van belang om ook daarover context te bieden en geen belichaming van één of ander canon te pretenderen.

De tentoonstelling gaat een gesprek aan met en tussen kunstwerken en makers, bezoekers, verzamelingen, meervoudige geschiedenissen en toekomstperspectieven. Bij het tonen van objecten wil Mu.ZEE loskomen van het beschavings- of vooruitgangsideaal. Het gaat op zoek naar frisse associaties en de mogelijkheid om niet-evidente keuzes te maken. Méér stemmen wil het horen en ook hoorbaar maken: de stem van wetenschappers, kunstenaars, buurtbewoners, museummedewerkers, mensen uit alle hoeken van de wereld…

Regelmatig post Mu.ZEE op deze blog een fragment uit een boeiend artikel, een interview met een ervaringsdeskundige, een bespreking van een actie. We hopen dat deze posts de lezers inspiratie en voeding geven om te reageren, bedenkingen en ideeën over het onderwerp te delen met andere lezers, een discussie te openen. Mu.ZEE wil zo meerdere vertalingen van één verhaal samenbrengen en de bezoekers uitnodigen om vanuit nieuwe perspectieven te reflecteren over maatschappij en kunst.