Interviews door Sinzo Aanza: #3 Turbo Lusavuvu Makaya

Tentoonstellingszicht ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ (episode 1): Paul Joostens, Turbo Lusavuvu Makaya & Bodys Isek Kingelez (c) Kristien Daem

Sinzo Aanza is cocurator van de tentoonstelling ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’. Hij interviewde acht kunstenaars die leven en werken Kinshasa en wiens werk in langdurige bruikleen in Mu.ZEE aanwezig is. De gesprekken gaan voornamelijk (gedeeltelijk) door in het Lingala omdat dit de kunstenaars toelaat op een vrijere manier te spreken over hun werk. Voor de vertaling werkt Mu.ZEE samen met Universiteit Gent. De acht interviews zullen allemaal beschikbaar worden gemaakt via deze blog.

# 3: Turbo Lusavuvu Makaya

English:

00:01    Hello, I’m the artist Lusavuvu. 00:02
00:03    I’m a popular naive painter. 00:04
00:06    I’m here in the workshop of 00:08
00:08    Sim Simaro, 00:09
00:11    where I do all my painting, 00:14
00:14    and realise all of my professional work. 00:19/
00:21    I’m often inspired by the 00:24
00:24    commissions I receive. 00:27
00:28    I’m inspired by the different ideas 00:32
00:32    that I’m being asked to execute.  00:35
00:36    I’ll execute the idea and then use it 00:39
00:39    to guide my subsequent work. 00:41/
00:43    I can certainly have inspiration, 00:45
00:46    but often it’s the commissions, 00:51
00:51   and the ideas they contain, 00:59
01:00    that I have to accurately realise. 01:01
01:01    And then, according to my own talents, I execute the work 01:02
01:02    as it was requested, 01:04
01:04    or as it should be. 01:05
01:06    For example, to make a scene of a road, 01:08
01:08    or a house, or a journey. 01:10
01:11    To show travellers. 01:12
01:12    I do what I’m asked. 01:15/
01:18    Sometimes people query: 01:20
01:20    ‘Who did this work?’ 01:21
01:23    ‘Why present the idea this way?’ 01:25
01:26    ‘Do you believe in the ideas that you realise?’ 01:28/
01:29    I reply that 01:30
01:32    my work isn’t about my own ideas 01:33
01:33    but… the commission. 01:34
01:35    The work that springs from my own ideas 01:36
01:37    doesn’t stay long, 01:38
01:38    it disappears immediately. 01:39
01:40    This is my inspiration. 01:45
01:45    This is my work. 01:47/
01:48    So people give me an idea 01:49
01:49    and I will execute it. 01:49
01:51    Just as it reaches me. 01:53
01:54    But it won’t be the same every time. 01:56
01:56    Each time an idea, 01:58
01:58    execute and deliver. 01:59/
02:00    This work is… 02:01
02:02    I started when I was at school. 02:04
02:05    Drawing… 02:06
02:06    is my strength. 02:08
02:08    Lots of people told me 02:09
02:09    to do fine arts. 02:10
02:12    But it wasn’t possible for me. 02:15
02:15    Then, through acquaintances, 02:18
02:19    I found myself here in the studio. 02:20/
02:23    Right now, our main concern 02:24
02:26    is uncertainty about the future. 02:29/
02:31    This is why I depict the idea of ‘life’.  02:34
02:39    I paint life as follows: 02:41
02:41    a woman lying down 02:43
02:44    inert, no happiness in life. 02:47
02:48    So, this is how I present life. 02:49/
02:49    Sometimes it’s just a hand 02:52
02:52    which symbolises… life. 02:54
02:55    Or maybe another part of the body. 02:56
02:57     This shows how 02:59
03:00    I worked without earning anything. 03:02
03:03    I worked for nothing, 03:06
03:06    without an income, without any result. 03:08/
03:09    Life: mankind represented by a hand 03:10
03:11    or something else. 03:12
03:12    And so on. 03:14/
03:15    Concerning copyright, 03:18
03:24    this has never bothered me. 03:30
03:31    I’m always here in the studio 03:34
03:37    or engaged in exhibitions. 03:38
03:39    In the… 03:43
03:43    cultural centres here. 03:45
03:46    But not yet abroad.  03:48
03:49    Copyright, 03:52
03:54    I’ve never received anything. 03:57
03:57    Nor any other kind of income. 04:00
04:00    I live on 04:01
04:01    the commissions I receive. 04:03
04:04    Whether it’s paintings 04:06
04:07    or drawings. 04:08
04:09    I do my work and I get paid. 04:11
04:11    I live on these commissions. 04:13
04:15    That’s the way it is. 04:17/
04:17    I’ve exhibited in Europe before, 04:19
04:20    and here too. 04:21
04:22    But I’ve never received a fee. 04:24
04:24    Perhaps it will be different this time. 04:27
04:28    It’s been suggested. 04:29
04:29    If so, it will be the first time. 04:31
04:31    Well, I’ll wait and see. 04:33//

Wanneer we spreken over kolonisatie: salongesprek 9.6.2018

In juni 2018 organiseert Mu.ZEE in samenwerking met het kunstenaarsduo Vesna Faassen en Lukas Verdijk – oftewel publieke acties – een traject rond de publicatie ‘Wanneer we spreken over kolonisatie’ (2017). Dit boek is de eerste Nederlandstalige bundeling van teksten over de kolonisatie geschreven door Congolese historici, opgeleid en werkzaam in de DR Congo. Tijdens het panelgesprek op 9 juni 2018 spreken Nadia Nsayi en Ludo De Witte over de (mogelijke) toekomst van een wereld zonder kolonisatie. Dit gesprek is gemodereerd door KifKif.

Wat is kolonialisme? Bestaat kolonialisme anno 2018 nog? Welke gevolgen heeft het kolonialisme voor onze dagelijkse praktijk? Wat is dekolonisering? Is er een wereld mogelijk zonder kolonialisme? Na een inleiding over het boekproject gaan Nadia Nsayi en Ludo De Witte tijdens het salongesprek in op deze vragen. Vervolgens is er ruimte voor een vragenronde vanuit het publiek.

Nadia Nsayi is sinds 2010 beleidsmedewerker Centraal-Afrika bij Pax Christi Vlaanderen en de ontwikkelingsorganisatie Broederlijk Delen. De focus van haar werk ligt op vrede en inspraak in Congo met bijzondere aandacht voor de hoofdstad Kinshasa en de conflictzones Noord- en Zuid-Kivu. Daarnaast volgt ze ook de situatie in de buurlanden Rwanda en Burundi op.

Ludo De Witte is socioloog en auteur van Als de laatste boom geveld is, eten we ons geld wel op. Het kapitalisme versus de aarde (2017), Huurlingen, geheim agenten en diplomaten (2014), Wie is bang voor moslims (2004) en De moord op Lumumba (1999).

Een fotoverslag door ‘Publieke acties’:

Interviews door Sinzo Aanza: #2 Eddy Kamuanga Ilunga

Tentoonstellingszicht ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ (episode 3): Eddy Kamuanga Ilunga, z.t., 2015, privécollectie (c) Kristien Daem

Sinzo Aanza is cocurator van de tentoonstelling ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’. Hij interviewde acht kunstenaars die leven en werken Kinshasa en wiens werk in langdurige bruikleen in Mu.ZEE aanwezig is. De gesprekken gaan voornamelijk (gedeeltelijk) door in het Lingala omdat dit de kunstenaars toelaat op een vrijere manier te spreken over hun werk. Voor de vertaling werkt Mu.ZEE samen met Universiteit Gent. De acht interviews zullen allemaal beschikbaar worden gemaakt via deze blog.

# 2: Eddy Kamuanga Ilunga

English:

0:00-0:17        First of all, I can say that I’m a selfish artist.
0:17-0:20        Because when I’m working,
0:20-0:27        it’s difficult for me to think about the finished work.
0:27-0:33        When I’m working, I think mainly about myself.
0:33-0:41        It’s as if I’m looking for a kind of cure while I’m working.
0:42-0:43        In the first place, for myself.
0:44-0:52        But at the same time, my work also sheds light on the society in which I live.
0:53-0:54        Kinshasa and Congo.
0:55-1:00        And I also make references to historical facts,
1:01-1:04        and to ancient times,
1:05-1:10        in order to conduct a study
1:10-1:13        into the effects of the past on the present.
1:15-1:18        At the same time, I realise that there’s a problem in Congo.
1:18-1:22        The Congolese society is one of them,
1:22-1:25        because it has no actual connection with art.
1:25-1:33        It’s a society that’s fallen victim to a sort of exclusion.
1:33-1:37        As if people have been cut off from art.
1:38-1:44        These are the questions I ask myself during the course of my work.
1:45-1:54        How to restore the connection between Congolese society and art.
1:56-2:01        And I always try to do that differently.
2:02-2:04        But with regard to the finished work,
2:04-2:16        It’s important, for me, that my artworks end up in museums.
2:17-2:20        I mean museums all over the world.
2:20-2:23        Also in Kinshasa.
2:24-2:29        I hope that, in time, there will be more museums in Kinshasa.
2:30-2:37        When I talk about museums, I’m thinking specifically about preservation.
2:38-2:46        Congolese artists have always loved to create works of art for their society.
2:47-2:50        Yet the problem of preservation still isn’t resolved.
2:50-2:53        It’s really not working, you see?
2:54-2:56        And I also have the idea –
2:57-3:04        I always dream of being able to donate my works to Congolese museums.
3:05-3:09        For example, the Musée de l’Echangeur.
3:10-3:14        It’s too bad, because every time I go there,
3:18-3:19        I see that from a conservation standpoint it’s not worth donating my work.
3:20-3:23        I can donate an artwork to Kin ArtStudio
3:23-3:29        This happens a lot, so I’ll also donate.
3:30-3:37        But at the same time, as an artist, it’s also important
3:38-3:42        to use my art to create a kind of connection with Congolese society.
3:43-3:50        And, for the moment, I’m thinking about how I can realise that connection.
3:51-3:54        I’m trying to set up a project
3:55-4:02        to help get rid of that exclusion.
4:03-4:08        This exclusion, which dates back to the past,
4:09-4:12        and which has severed the connection between art and society.
4:13-4:16        I’m trying to launch just such a project.
4:16-4:18        I’m mulling it over.
4:18-4:23        I believe that by next year,
4:24-4:26        I’ll be ready to put this project in place.
4:27-4:32        And it’s a project that’s really directed towards society.
4:33-4:36        It might not involve making exhibitions in public spaces.
4:38-4:43        But trying, for example, to show films of my work,
4:44-4:48        or films by other Congolese artists,
4:49-4:51        or, why not, by other people as well.
4:52-5:00        To try and offer to the public, to society, the work we do.
5:01-5:04        And also the work that I produce.
5:05-5:12        In the end, to try and convey the reflections that I make through my own work.

Interviews door Sinzo Aanza: #1 Papa Mfumu’eto 1er

Tentoonstellingszicht ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ (episode 3): Papa Mfumu’eto 1er, Histoires de Kinshasa, 2016 (c) Kristien Daem

Sinzo Aanza is cocurator van de tentoonstelling ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’. Hij interviewde acht kunstenaars die leven en werken Kinshasa en wiens werk in langdurige bruikleen in Mu.ZEE aanwezig is. De gesprekken gaan voornamelijk (gedeeltelijk) door in het Lingala omdat dit de kunstenaars toelaat op een vrijere manier te spreken over hun werk. Voor de vertaling werkt Mu.ZEE samen met Universiteit Gent. De acht interviews zullen allemaal beschikbaar worden gemaakt via deze blog.

# 1: Papa Mfumu’eto 1er

English:

Hello, dear friends.
I’m Papa Mfumu’eto I.
I am a draughtsman who specialises in popular comic strips.
From the very beginning, I have written almost all my strips in Lingala.
They might contain the odd French word, but I’m in the habit of writing mainly in Lingala.
In Lingala as it is spoken in Kinshasa today.
I’m keen to continue this way of working.
So that the quality increases.
And so that I can continue to make the comic strips without too much trouble.
But I’d be delighted if I could also make comic strips in Kikongo, Ciluba and Swahili, just as I do in Lingala.
I don’t want the comic strips that Papa Mfumu’eto makes to be predominantly in English or French.
There can be comic strips in French, English or Portuguese.
But the comics that really matter are those made in Lingala.
But not any Lingala.
Rather, the Lingala that is spoken in Kinshasa.
This is something important, which I want to say.
So, comic strips in Lingala.
Because there is also a Lingala from Mankanza.
There’s a Lingala of the rascals.
There is also a Lingala from the province of Kongo Central.
And people also speak differently in Kikwit.
But I love making the comic strips in the Lingala of Kinshasa.
Maybe Lingala is not very uniform.
I’m talking mainly about the Lingala spoken in the municipalities of Kinshasa, Barumbu and Lingwala.
Not the Lingala spoken in the urban district of Tshangu.
Nor that of Kisenso.
We all speak Lingala but there are certain differences between the Lingala in the municipalities of Kinshasa and Lingwala, which is where Papa Mfumu’eto spends most of his time.
In Tshangu, they have their own way of speaking Lingala.
I also like the Lingala of Tshangu.
It’s a Lingala that’s common there.
As far as my specialism is concerned, I mainly dealt with political issues at the time of Mobutu.
For a while now, I’ve been apolitical.
I no longer deal with political issues.
But more with mysticism, witchcraft, sorcery, religions. Also, themes from daily life.
In other words, how we experience everyday life.
Those are my specialisms.
In a nutshell, this is what I wanted to say.
But it’s not everything. Later, we’ll talk some more.

Verslag: lezing door dr. Bambi Ceuppens op Erfgoeddag in Mu.ZEE

Dr. Bambi Ceuppens is antropologe en werkt mee aan de hervorming van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika. Naar aanleiding van de Mu.ZEE-tentoonstelling ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ gaf Bambi Ceuppens op Erfgoeddag een lezing over het dekoloniseren van het museum. Vervolgens ging ze in gesprek met Phillip Van den Bossche, artistiek directeur van Mu.ZEE, over collectievorming en –presentaties. Welke rol speelt de ontstaansgeschiedenis van een collectie en hoe kan een weloverwogen collectie- en presentatiebeleid een hedendaagse en maatschappelijke relevantie nastreven?

Een verslag door stagiaire Saar Vandeweghe:

Bambi Ceuppens is doctor in de antropologie en verbonden als wetenschappelijk onderzoeker aan het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren. De lezing die ze tijdens de zonnige Erfgoeddag gaf in Mu.ZEE handelde rond de dekolonisatie van het museum. Vaak zit er meer koloniale oorsprong in het museum dan men op het eerste zicht ziet. In het KMMA is de koloniale periode uiteraard heel nadrukkelijk aanwezig, maar ook hier in de stad Oostende heeft de koloniale politiek van Leopold II vooral dan op architecturaal vlak zijn stempel nagelaten. Het KMMA is reeds gesloten sinds 2013 omdat er een grote nood was aan een inhoudelijke herziening van de permanente tentoonstelling en een grondige renovatie van de infrastructuur. Dr. Ceuppens gaf toe dat die dekolonisatie een uiterst moeilijke oefening is, ook al omdat de beslissing over wat mag aangepast worden niet noodzakelijk in handen ligt van de wetenschappers. Een belangrijke factor in het proces van dekolonisatie is het aantonen dat Afrikanen meer zijn dan louter passieve slachtoffers of “ontvangers van beschaving” maar dat ze actieve subjecten zijn die mee hun eigen geschiedenis vorm hebben gegeven. Afrika leeft en het museum moet een poging doen om de nieuwe tendensen mee te geven aan de bezoekers. Het hedendaagse Afrika vertolken met bijna uitsluitend koloniale collecties, is dus een grote uitdaging.

Het betoog van dr. Ceuppens was zeer verhelderend en informatief. We moeten beseffen dat musea ook veranderende instellingen zijn. De wereld gaat verder, de tijd staat niet stil en het zou absurd zijn mochten musea dit wel doen. Het dekoloniseren vergt dus vooral van een museum dat de collecties en het beleid zich verhouden tot de maatschappij waarin ze functioneren. Een kritische reflectie op de collecties en het aankoopbeleid is dus een belangrijke stap richting een gedekoloniseerd museum.

Het wordt hoog tijd dat we eens een kritische blik werpen op de gevestigde kunstcollecties die wij als zeer neutraal beschouwen. Een van de meest gevierde stijlen in ons land, de art nouveau, maakte massaal gebruik van rijke materialen zoals ivoor en mahoniehout, die ze verkregen uit de kolonies. Helaas zijn daar zelden vraagtekens bij geplaatst.

Verder merkt dr. Ceuppens ook op dat er zich een mentaliteitsverschuiving voordoet onder het publiek. Zelfs de allerjongste bezoekers staan steeds minder positief tegenover bijvoorbeeld opgezette dieren in het museum. Zo’n grote olifant is een stuk minder charmant eens je weet dat hij het loodje heeft gelegd speciaal voor zijn plekje in het museum. Bezoekers zijn de laatste jaren ook veel beter geïnformeerd, ze komen het museum binnen met een rugzak vol kennis. Die kennis zou dr. Ceuppens ook graag geïncorporeerd zien in het museum. Met andere woorden, een conversatie aangaan met het publiek en een uitwisseling van kennis tot stand brengen.

Nagesprek met dr. Bambi Ceuppens en Phillip Van den Bossche

Norbert Hostyn over ‘De familie Laguna emigreert’ van Antonio Berni

Tentoonstellingszicht ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ (episode 1): Antonio Berni & Philip Aguirre y Otegui (c) Kristien Daem
Antonio Berni, 'De familie Laguna emigreert' (1972)

Antonio Berni (Rosario 1905-Buenos Aires 1981) geldt nog steeds als één van de sleutelfiguren in de Zuid-Amerikaanse beeldende kunst van de twintigste eeuw. In 2014-2015 was er  nog een belangrijke retrospectieve die reisde van het Museum of Fine Arts in Houston naar het Phoenix Art Museum en tenslotte naar het Museo de Arte Latinamerica in Buenos Aires. Daarvoor werd "De familie Laguna" in bruikleen gegeven.

Berni evolueerde vanuit het postimpressionisme naar realisme (Nuevo Realismo) en surrealisme. Van 1958 af ging hij schilderijen maken waarin hij assemblagetechnieken combineerde met geschilderde fragmenten. In die techniek werkte hij een monumentale cyclus uit rond de fictieve personages Juanito Laguna en Ramona Montiel, symbolen voor de Argentijnse onderklasse, het proletariaat uit de sloppenwijken. Om dit te accentueren gebruikte hij  versleten kledij en allerlei andere aftandse spullen in die assemblages.

Het Museum voor Schone Kunsten van de Stad Oostende kocht twee werken uit deze cyclus aan, respectievelijk in 1971 en 1973:

- De familie van Juanito Laguna (1960)
- De familie Laguna emigreert (1972)

Het museum koesterde toen duidelijk een internationale aankooppolitiek. Wat té ambitieus allicht voor het bescheiden budget. "De familie Laguna emigreert" toont de beide protagonisten met hun kroost en hun schamele bezittingen onderweg, op zoek naar beter bestaan.

Norbert Hostyn

Verslag: performance “The Reign of Afropeanism 2.0”

© Kachiri Faes

Roland Gunst en Sibo Kanobana brachten op zondag 18 maart de lecture-performance ‘The Reign of Afropeanism 2.0’ in Mu.ZEE. Beide kunstenaars hebben Vlaams Congolese roots en wonen in België.

“Afropeanism is an attitude that cherishes and values hybridity, intercultural encounters, multilingualism, transnationality and cosmopolitanism. It does so through the prism of African-European relations throughout history and challenges the blackness/whiteness discourse’s ambiguity  that still permeates current perceptions of identity and difference. Afropeanism is an antiracist and anti-essentialist ideology of encounter, knowledge-sharing and prejudice-awareness that bridges the apparently unbridgeable and that points to the common past, present and future of so-called ‘black’ and ‘white’ people, and by extrapolation of the whole human race.” (Sibo Kanobana)

(“Het afropeanisme is een attitude die veel waarde hecht aan hybriditeit, interculturele contacten, meertaligheid, transnationaliteit en kosmopolitisme. Dit doet het via het prisma van de Afrikaans-Europese relaties doorheen de geschiedenis. Het daagt zo ook de ambiguïteit van het zwart/wit discours uit. Afropeanisme is een antiracistische en anti-essentialistische ideologie van  ontmoetingen, delen van kennis en een bewustzijn van vooroordelen waardoor overbrugd wordt wat ogenschijnlijk niet overbrugd kan worden. Op die manier wordt gewezen op het gemeenschappelijke verleden, heden en toekomst van de zogenaamde ‘zwarten’ en ‘blanken’, en bij uitbreiding het volledige menselijke ras.”)

© Kachiri Faes

Roland Gunst heeft een Belgische vader en een Congolese moeder. Hij beleefde zijn kindertijd in Congo en verhuisde op twaalfjarige leeftijd naar België. Door zijn gemengde achtergrond werd hij in die twee landen telkens als een andere persoon aanzien, een blanke in Afrika maar een zwarte in België. Uiteindelijk belandde hij in een identiteitscrisis, deze leverde dan wel weer inspiratie voor zijn werk.

De performance bestaat uit twee delen. In deel één wordt via een tocht door de geschiedenis de aanwezigheid van Afrikanen uit alle lagen van de samenleving in Europa (onder andere in Vlaanderen) op verschillende momenten in de tijd aangetoond. De reeks van figuren die aan bod komen, in hun eigen tijd erg beroemd, zijn nu vaak in de vergetelheid geraakt. Andere figuren genieten nog altijd een internationale faam, maar hun Afrikaanse roots werd verborgen. Deze notabelen staan op hun beurt dan weer symbool voor duizenden anderen die in de anonimiteit leefden. De eeuwenlange Afrikaanse aanwezigheid op het Europese continent lijkt in de doofpot te zijn gestopt. Een belangrijke oorzaak voor de verblanking van de Europese geschiedenis is de introductie van de raciale hiërarchie als dominant referentiekader van het Europese wereldbeeld aan het einde van de negentiende eeuw. Het Europees intercultureel verleden werd verborgen. Afrika is een onlosmakelijke deel van Europa en Vlaanderen. Nadat de nadruk is gelegd op het gemeenschappelijke verleden, wordt in het tweede deel een blik op het heden en de toekomst geworpen. Een heden geconfronteerd met een integratie probleem ondanks de interculturele geschiedenis van Europa. We volgen de mythe van de Congolese prins Lion die, vergezeld van een leger van Congolezen, naar Vlaanderen trekt om er koning te worden van het eerste

© Kachiri Faes

Afropeaanse koninkrijk. Koning LION, de zwarte leeuw van Vlaanderen, zal zoals een nieuwe Leeuw van Vlaanderen, de Vlamingen bevrijden van het integratieprobleem door de invoering van een nieuwe hybride Vlaamse identiteit. Dit omvat de Afropese identiteit geïnspireerd op het Afropeanisme. Samen met zijn leger en volgelingen richt hij 3 paleizen op waar de Vlaamse bevolking (autochtonen en allochtonen) een integratietraject zullen doorlopen om hun Vlaamse identiteit te transformeren naar een Afropese identiteit die diversiteit omarmt. Is deze hybride identiteit de oplossing voor het Vlaamse integratieprobleem?

Feit en fictie stromen vrijelijk door elkaar heen in deze performance, wat het voor het publiek des te boeiender maakt. De aaneenschakeling van rituelen die uitgevoerd worden tijdens de lezing creëren een fascinerend geheel dat tot nadenken stemt.


Wie de performance in Mu.ZEE gemist heeft, krijgt een herkansing op 24/05 in Vooruit in Gent. 

Kunst in de Belgische ambassade in Kinshasa

In 2017 werd de nieuwe Belgische ambassade in Kinshasa geopend. De FOD Buitenlandse Zaken koos er uitzonderlijk voor om niet enkel werk van Belgische kunstenaars aan te kopen, maar nodigde ook Congolese kunstenaars uit voor het maken of selecteren van een kunstwerk dat in of rond de ambassade wordt geëxposeerd. Het gebouw telt uiteindelijk 40 kunstwerken van 20 verschillende kunstenaars.

Eddy Kamuanga Ilunga, Entre Nous 2 – Mangbetu, 2016

Van Eddy Kamuanga Ilunga (1991) werd het werk ‘Entre nous 2 – Mangbetu’ uit 2016 aangekocht. Zoals de titel reeds aangeeft, verwijst de kunstenaar hierin naar de Mangbetu, een volk dat in het oostelijke deel van DR Congo leefde en dat nog steeds de verbeelding van vele westerlingen tart. Eddy Kamuanga Ilunga combineert de verlengde hoofden waarvoor het volk is gekend met herkenbare patronen van gebatikte stoffen en van het binnenwerk van computeronderdelen. Hiermee verwijst hij naar de ontginning van grondstoffen zoals koltan, nodig voor computers en gsm’s, en op die manier ook naar de mondiale digitalisering.

Eddy Kamuanga Ilunga, Untitled, 2015 (c) Steven Decroos

Dezelfde vormentaal is herkenbaar in het werk dat vanaf 25 maart 2018 in ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ wordt tentoongesteld. De rechterhand, het bovenlichaam en het hoofd van de afgebeelde figuur verwijzen naar een harde schijf en de kledij lijkt op een digitaal gepixeld beeld. Het stijlvolle jasje toont het logo van Louis Vuitton en het lange hoofd refereert aan de Mangbetu. Het geheel is geschilderd op een rubberen plaat in de vorm van een grote schoenzool. Dit werk is ouder dan het werk in de Belgische ambassade en vormt het begin van zijn ‘Mangbetu-periode’. Het toont de overgang van eerder geometrische schilderijen naar werken met aandacht voor technologische vormen, pagnes en een zelf uitgevonden alfabet.

Een bezoeker blogt: Ronny Vandenbroele

Kinshasa Blues

door Ronny Vandenbroele

Toen ik tijdens De Nacht van de Musea en de Galerijen in Oostende Mu.ZEE bezocht, was ik aangenaam verrast: een groot deel van de verdieping was gewijd aan werken van kunstenaars uit Kinshasa.

In 1977 was ik voor het eerst in Congo. Ik ontdekte er Kinshasa, de hoofdstad van wat toen nog Zaïre heette, en was meteen verloren. Daar ook ontdekte ik toen al een fragment van de lokale kunst. Zoals de meeste blanken zocht ik op de ‘Marché des voleurs’ iets ‘authentieks’ als souvenir. Zoals de naam laat vermoeden, bestaat de markt uit lokale handelaars die aan exorbitante prijzen ‘kunst’ aanbieden aan argeloze (blanke) toeristen. Je vindt er tientallen stalletjes die, naast schilderijtjes met veel palmbomen en veel kleuren, bewerkte stukken malachiet, ivoren en houten beeldjes, maskers en andere tropische rariteiten aanbieden. Daarnaast was er ook een Belgisch onderofficier die de dorpen in Beneden Congo afschuimde en er lokale kunstvoorwerpen aankocht. Zo kon ik bij hem een aantal originele maskers op de kop tikken.

De voorbije tien jaar ben ik meermaals naar Kinshasa gereisd en zo heb ik ook haar kunstenaars leren kennen. De stad is in al die jaren als een olievlek uitgebreid. De bevolking is er vertienvoudigd, van één naar tien miljoen. Spijtig genoeg is één zekerheid die de inwoners in 1977 hadden nog altijd geldig, namelijk “dat het vandaag in ieder geval beter is dan morgen!“ In Kinshasa is de hoofdbekommernis van negentig percent van de inwoners simpel: hoe overleef ik vandaag? Dat in het filmpje dat in Mu.ZEE draait een Congolese kunstenaar zegt dat hij zijn koelkast en kleren verkocht om verf, penselen en doeken te kopen, verwondert mij dus niet.


Foto: Chéri Benga

Die kunstenaar, Emmanuel Botalatala, ontmoette ik voor het eerst in 2010. Toen startte ik aan de KU Leuven een project op waarbij Leuvense professoren materiaal dat ze nodig hadden voor hun projecten in Congo met militaire vliegtuigen naar Kinshasa konden brengen. Kristien Geenen, onderzoekster aan het Leuvense Instituut voor Antropologie in Afrika, hoorde daarvan en vroeg me of er ook in de omgekeerde richting zaken mogelijk waren. In 2010 werd namelijk de vijftigste verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid gevierd en zij organiseerde in dat kader een tentoonstelling. Datzelfde jaar verdedigde ze ook haar doctoraatscriptie onder de titel ‘The pursuit of pleasure in a war-weary city, Butembo, North Kivu, DRC’, met als promotor Prof. dr. Filip De Boeck. Kristien vroeg me of het mogelijk was om werken van een aantal Congolese kunstenaars met het militair transport mee naar België te brengen. Dat ging zo:

Van: Kristien Geenen
Verzonden: zondag 7 maart 2010 15:55
Aan: Ronny Vandenbroele
Onderwerp: RE: Bezoek minister aan Congo

Geachte, ik heb inmiddels naar enkele kunstenaars in Kinshasa gebeld, en er is inderdaad al wat materiaal klaar voor de tentoonstelling. De enige artiest die een wagen heeft, is Chéri-Chérin, dus ik zal aan hem voorstellen dat hij het materiaal bij hem thuis verzamelt en vervolgens tot bij u brengt. Zijn telefoonnummer is **** ** ** **. Hijzelf heeft minstens één doek klaar. De artiesten die ook enkele werken zouden meegeven, zijn Botalatala (**** ** ** **, een vijftal collages) en Alain Bonduka (één doek). De anderen waren nog niet zeker of de werken tijdig klaar zouden zijn. De kunstenaar die alles tracht te coördineren ter plaatse, is Chéri-Benga: **** ** ** **. Ik hoop dat het vlot zal verlopen, geen evidentie in Kinshasa!, en nogmaals bedankt op voorhand voor de moeite, met vriendelijke groeten, Kristien

De minister van wie er sprake is in de mail was Pieter De Crem, toen minister van Landsverdediging. Hij bracht in maart 2010 een officieel bezoek aan Congo en ik kon meevliegen.

Bij die gelegenheid ontmoet ik in Kinshasa drie Congolese kunstenaars in de bar van de Procure Sainte Anne. De Procure is sedert 1903 het hart van de congregatie van Scheut, een katholieke congregatie van missionarissen. De drie kunstenaars waren Emmanuel Botalatala, die zichzelf ‘Le Ministre des Poubelles’ noemt, Chéri Benga en Papa Mfumu’Eto 1er. In de bar van de Procure spraken we af hoe hun werken in de toekomst in België konden geraken. Ze troonden me ook mee naar de Zone Artistique in de omgeving van de Zoo van Kinshasa, waar tientallen kunstenaars en ambachtslieden hun atelier hebben.

 Foto: JP Mika

Kunstschilder Botalatala heeft een door polio misvormd been, waardoor hij mankt. Zijn bedrijvige handen gebruikt hij permanent om zijn nooit ophoudende betogen te ondersteunen. Hij heeft een filosofie opgebouwd rond afval in onze moderne consumptiemaatschappij. Hij verzamelt wat andere mensen weggooien. Dat ‘afval’, dat voor hem geen afval is, gebruikt hij in zijn politieke en maatschappijgerichte assemblages met niet-evidente titels zoals 'Pèlerinage vers un hypothétique état de droit' (2010), ‘L’Aigle oppresseur’ (1992) en ‘Mon coeur en ébulition’ (2009).

In de Zone Artistique heeft hij zijn magazijn. Dat is niet meer dan een door een symbolische koord afgesloten open ruimte waar hij het resultaat van zijn zoektochten naar afval verzamelt. Het ligt er vol stukjes hout, papier, ijzerdraad, flesjes en conservenblikken. Die stukjes plakt hij op vooraf geschilderde stukken triplex. In die werken komen zowel lokale als wereldproblemen aan bod.

Ik bezoek ook de vriend-kunstenaar van Botalatala, Chéri Benga. Die heeft zijn atelier in de populaire wijk Selembao. Hij huurt er een eenkamerhuisje langs een drukke boulevard. Om den brode maakt hij naast kunstwerken reclamepanelen voor winkels. Zijn atelier is een hoekje van twee op twee in dat huisje. Hij had het geluk een paar keer naar België te kunnen komen, waardoor hij een tweedehands auto kon kopen die hij liet gebruiken als taxi. In 2010 staat wat overblijft van de wagen naast zijn huisje in de cité.

Zes maanden later, in augustus 2010, kan ik, samen met de Leuvense professor Zana Etambala, terug naar Kinshasa met een militaire Airbus. Zana kwam als peuter naar België en is opgevoed in een West-Vlaams gezin. We spreken onder elkaar dus West-Vlaams! Momenteel is hij verbonden aan het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren. Op datzelfde vliegtuig zitten de Beninese en Congolese leerling-officieren van de Koninklijke Militaire School (KMS). Drie van de Congolese studenten zijn niet komen opdagen voor de vlucht naar Congo. Na de zomer gaan ze ook niet meer terug naar de KMS. Dit is reden genoeg voor Kabila om de samenwerking met de KMS op te zeggen. Eveneens op het vliegtuig zitten een dokter- en een apotheker-reservist die in het kader van een programma van Landsverdediging regelmatig naar Kinshasa vliegen om de Congolese oud-strijders medische steun te verlenen.

Wanneer ik net ben geland in Kinshasa krijg ik een berichtje van Kristien:

Heb zonet treurig nieuws gekregen. Sim Nsingi, een jonge artiest die deelneemt aan onze tentoonstelling, is overleden. Hij had naar verluidt plots hevige buikloop, en is drie dagen nadien overleden. Het is de zoon van een ander deelnemend artiest, Sim Simaro. De begrafenis is gepland op woensdag. Ronny, ik neem aan dat alle artiesten die dag op de begrafenis zullen zijn. Ik geloof dat je maandag vertrekt? Kan ik je een gunst vragen, zou je aan Chéri Benga of JP Mika 50 dollar van mijn kant willen geven, als bijdrage voor de begrafenis? Ik betaal je onmiddellijk terug wanneer je weer in België bent. Ik zal Chéri-Benga of Mika vragen je dinsdag op te zoeken om het geld af te halen. Alvast heel erg bedankt, en goede reis, Kristien

Het is JP Mika die me in de Procure komt opzoeken en aan wie ik het geld geef. Hij nodigt me bij hem uit om schilderijen voor de tentoonstelling van Kristien op te halen. JP Mika woont nog dieper in de cité dan Chéri Benga. Om zijn huis te bereiken, moet je door smalle steegjes die bij tropische regen omgeschapen worden in modderwegen. Hij schildert buiten naast zijn huis.

 Foto: Chéri Benga

Met de uit Congo meegebrachte werken organiseert Kristien eind 2010 twee tentoonstellingen: een in de Brusselse KVS en een in de Centrale Bibliotheek van de KU Leuven op het Ladeuzeplein. De tentoonstellingen hebben als thema ‘Straatkinderen in Kinshasa’. Kristien combineert er eigen foto's met een veertigtal schilderijen van kunstenaars uit Kinshasa. Naar aanleiding van deze tentoonstelling verschijnt ook een geïllustreerde catalogus met teksten van straatkinderen en begeleidende essays van professor Filip De Boeck, schrijfster Lieve Joris en de Congolese professoren Yoka Lye en Joseph Ibongo van het Institut des Musées Nationaux du Congo.

We zijn nu alweer bijna acht jaar later, maar mijn bezoek aan deze verrassende tentoonstelling in Mu.ZEE heeft bij mij heel wat bijzonder fijne en dankbare herinneringen opgeroepen.

Vanaf 20 maart 2018: filmprogramma bij ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’

Dr. Matthias De Groof en Benoît Van Maele stelden in het kader van ‘Een gesprek tussen collecties uit Kinshasa en Oostende’ een screening programma samen van films die gelinkt zijn aan kunstwerken en thema’s uit de tentoonstelling. De films worden doorlopend vertoond tijdens de openingsuren in de projectruimte in Mu.ZEE. Als voorsmaak presenteren de curatoren van het filmprogramma alvast deze kortfilm ‘Moshanyana’ van Rui Tenreiro:

“Moshanyana is een Zweeds/Mozambikaanse kortfilm die soms tot het ‘African Futurisme’ gerekend wordt. Het futurism made in Africa, oftewel African Futurism, draagt op talloze wijzen bij aan het beeld van Afrika én aan speculatieve fictiegenres. “The world is catching up with Africa, not the other way around”, zegt Achilles Mbembe. Afrika fungeert als een laboratorium voor wat komen gaat. Afrika is ‘a paradigm for the future’, want ze vormt de voorhoede voor ontwikkelingen in het westen. Zoals het (neo)koloniale beeld van Afrika ook de Afrikaanse werkelijkheid begon te bepalen, zo ook moet men zich eerst een toekomst inbeelden alvorens men er naar kan streven.”

We will travel to the center of the anthill of Capricorn. A formidable structure of cement chips and armor in constant degradation, but in its entirety, when seen from a distance, a huge city of babel, solid and dense. Untouchable. A pyramidal complex in favor of the emperor of Capricorn. At the top of the gray anthill, in the center and at the zenith of this structure is the imperial cabinet, symbol of revolution and national power.

 

Programma:

20.03.18-8.04.18
– Stemmen uit Zaïre (Dirk Dumon, 1989, 54’)

10.04.18-29.04.18
– Doordringen in het mysterie van het onzichtbare (Francis Pume Bylex, 2009, 1u09’)

1.05.18-20.05.18
– Kin Kiesse (Mweze Ngangura, 1982, 28’)
– Kinshasa mboka té (Douglas Ntimasiemi, 2013, 52’)

22.05.18-10.06.18
– Diorama (Matthias De Groof, 2018, 33’)

12.06.18-1.07.18
– Marché Koweit (Paul Shemisi, 2013, 15’23”)
– Théatre Urbain (Nelson Makengo, 2017, 12’52”)
– La Voix (Malabar, 2013, 11’12”)

3.07.18-22.08.18
– L’homme et son ombre (Kristin Rogghe, Francis Mampuya & Matthias De Groof, 2007, 8’21″)
– Peintres Bantous (André Scohy, 1952, 12’)

24.07.18-12.08.18
– Palaver (Emile Degelin, 1969, 1u18’)